Collega’s met Karakter: werktoneel van het Gak

Ik verbaas me ook om de continue ideologische stroom van politieke analysen,tv-potjes en oppervlakkige berichtgeving die de overheid nodig acht om haar werk-adagium in de koppen van de mensen te hameren. Werken betekent vrijheid en gelijkheid voor iedereen, werken betekent moreel verantwoordelijk zijn. Maar hoe ver drijf je dit principe door? Zijn er nog grenzen aan deze alles nivellerende propagendadrift voor de werkzaamheid?

De grens is bereikt als de common-sense onzichtbaar naar de achtergrond schuift. De grens is bereikt als mensen met een psychische beperking worden gereduceerd tot potentiële arbeiders wier voornaamste probleem enkel de vooroordelen betreffen die hun een normale toegang tot de werkvloer ontzeggen. Ik heb het over de Gak-campagne Collega’s met Karakter. 

Als doelgroep noemt de campagne ”de bazen”. Dat feit alleen al doet mijn hart een slag overslaan. Bazen, was dat niet een term uit de Twentse Textielindustrie 1890?  Bazen als ”sst mien jong, stil nu, want daar lop´n de baz’n”? Niet de werkgevers, of de werknemers, de werkende man dus, noch de psychische beperkte medemens, maar de primi inter pares, de de facto keizers van het werkvolk staan centraal. Zij kunnen een wit voetje halen bij  hun ‘ondergeschikten’ door een ‘karakter’ aan hun groep toe te voegen. Krak zegt mijn klomp. Een karakter, werkelijk, je stelt je de vergaderingen van het campagneteam voor, tijdens een heidedag, de eindbaas legt het probleem voor aan zijn team en vraagt: “Welke niet-stigmatiserende naam kunnen we voor de psychische patiënt verzinnen?”, waarop een discussie losbreekt tussen zijn proletariërs die een ietwat uit de hand loopt. Ineens klinkt daar: ‘jezus wat ben jij een karakter zeg¨, waarop de baas en dan vliegensvlug zijn vinger erop legt, “Dank je Arno..dat is ‘m EXACT!!…karakter…mensen met ka-rakter’.

Bekijkt u de clipjes eens goed. Zie hoe de bazen vol trots vertellen hoe iemand met een psychische aandoening eigenlijk gewoon een karakter is, en dat het allemaal wel meevalt.  Even wennen Dat het zo leerzaam is om met karakters om te gaan, dat het zelfs een goede daad is. Dat het goed is van de bazen bevestigen de ondergeschikten, hoe blij ze zijn dat ze mogen werken onder zulke voorbeeldige bazen. Hoe de meester de knecht knecht en vice versa de knecht de meester bemeestert laat ik aan Marx, maar in deze filmpjes worden deze archaïsche posities zonder schroom neergezet, benoemd en gelegitimeerd. De goedheilige baas is niet gewoon een baas, hij is ook moreel de superieur, want hij geeft de zelfs een waanzinnige een plek in het werk-elijke leven, waarna zijn arbeiders, om met Žižek te spreken, de bazen volgen en doen alsof de gek normaal is terwijl ze -net als hun baas- heel goed weten dat dat niet zo is. Dat doen alsof lukt overigens niet helemaal, of zeg maar gerust: geheel niet; veel knipwerk is nodig geweest om de scherpte uit de vooroordelen eruit te halen, en de minst stigmatiserende overeind te houden.

Maar de baasgerichtheid is niet het ergste. In het eerste filmpje zien we dat Sophia, een knappe jonge vrouw die lijdt aan depressies en een psychoses, eerst aan de gehele groep wordt voorgesteld. Hoe pijnlijk duidelijk als laatste onder de gelijken zou ik bijna willen zeggen, wordt zij geïntroduceerd bij de gehele goegemeente. Of je iemand die last heeft van depressies en wanen op deze manier als karakter in het centrum van de belangstelling moet zetten, waag ik te betwijfelen. Deze scene stelt de vraag, waarop niet de opdrachtgevers van het Gak, of wij het publiek, antwoord op kunnen geven, of en welk soort werk en omgeving wel bijdraagt aan de stabiliteit van de patiënt. Dat is niet aan het Gak, maar aan de psycholoog of de psychiater. Hoe dan ook, de bazen en het werkvolk doen alsof de beperking niet veel voorstelt, dat kan ook gemakkelijk, want de karakters zijn ook echt wat ze zijn: karakters in een toneelspel. Het blijken gewoon acteurs!! Het experiment om psychische beperkte mensen te laten meedraaien in het bedrijf, is fake.  En dat is bij deze gekozen opzet maar goed ook. Want als ook Bart met een dwangstoornis in een bakkerij wordt gezet wat taartjes en broodjes met exacte afmetingen en gewicht gebakken worden dan zou een echte neuroot wellicht na een half uur al volledig door het lint gegaan. Het vermoeden is er ook dat bij beide experimenten dan ook exact de verkeerde combinatie van werktype en psychische aandoening is gehanteerd.

Het zo weinig subtiel verpakte axioma, dat werk nu eenmaal van therapeutisch nut is voor karakters, valt ook te betwijfelen. De werkplek is veeleer een bron van psychische aandoeningen, de plek bij uitstek om depressief te geraken, werkstress brengt allerlei stoornissen naar boven. Nederland is immers prozacland.

En wie herinnert zich deze nog?

Anno 2014 is er veel veranderd, de bazen zijn nu niet meer de oorzaak van het vollopen van de klinieken, nee, zij zijn inmiddels de oplossing geworden..

…aldus een stukje slecht uitgevoerd werktoneel van het GAK.

1 Comment

  1. Dag, via Meldpunt Misstanden Uitekringen op Facebook wees iemand mij op je scherpe, prachtig geschreven en zeer doeltreffende blog. Goed verwoord, m.n. je belevenissen met PASMATCH zorgvuldig gelezen en de link opgeslagen. Wellicht heeft een krant of opinieblad interesse? Ik blijf je zeker volgen. Mijn complimenten.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *