Herdersstaf: Mozes als batman met een megapiemel

Screenshot_2015-01-18-15-33-39-1 (1)

In een opwelling van wat ik als overtuigd atheïst alleen maar kan benoemen als pedagogisch correct agnosticisme, nam ik mijn liefkind (11) mee naar de film “Exodus” met Christian “Batman” Bale in de rol van Mozes.

Ik had mij de avond voorafgaand aan ons bioscoopbezoek goed en serieus voorbereid. Nadat ik mijn kleine donderstraal naar bed had gebracht, heb ik het tweede boek van de Torah er nog even op nageslagen. Niet zonder reden: na het zien van een film is mijn liefkind -waar ik zelf meestal in een slaperige dagdroom beland- vaak totaal overweldigd door een overvloed aan vragen die in haar opborrelen. Vragen die ik dan moet beantwoorden. Na de laatste hobbitfilm bijvoorbeeld heb ik zelfs mijn gebrekkige kennis van de Silmarillion moeten aanspreken om haar vragen enigszins steekhoudend te kunnen beantwoorden. En de Exodus is toch nog wel even andere koek dan De Hobbit, dacht ik.

Ik zou me niet nog eens laten verrassen. Bovendien is het bijbrengen van enige kennis van de diverse godsdiensten, en dus ook de christelijke en joodse, een goede zaak. Een grote pedagogische kans, lijkt me…

Ik las de Bijbel en dacht na: een door de Ene God uitverkoren slavenvolk dat wordt bevrijd van het juk van hun Egyptische meesters door een door diezelfde Ene God uitverkoren leider: Mozes. En wat, dacht ik, enigszins door andere exodusvertolkingen (met name “The Prince of Egypt“op 3:01 “With this staff you shall do my wonders” van Disney) beïnvloed, is eigenlijk de betekenis van Mozes’ herdersstaf?

Het is de herdersstaf die God met Zijn menselijke Profeet verbindt; een goddelijke fallus, bron van de krachtigste magie, waarmee zelfs de diepste zeeën met het grootste gemak gepenetreerd kunnen worden. Het is de herdersstaf die het volk tot de kudde van Mozes maakt. In de Disney-Exodus (en vele andere interpretaties) is Mozes de patriarch met in zijn hand de herdersstaf waarmee hij Gods woede gefaseerd op de Farao en zijn volk loslaat. Mannen die als de broeders die ze zijn voorafgaand aan de strijd elkaars wapens tonen en opmeten. Een grote tegenover vele kleintjes. Blijkt. De herdersstaf is het symbool voor Mozes’ geleende autoriteit, een letterlijk teken voor de waarheid van een specifieke analogie: God is de Herder van zijn uitverkoren volk zoals Mozes herder is van zijn schapen. In het verhaal van de Exodus verandert Mozes van herder van dieren in een mensenherder, een plaatsvervanger van God, en juist zijn staf markeert deze tussenpositie. Dat Mozes’s herdersstaf voor Mozes is wat Mozes’zelf is voor God een middel, een hefboom, maakt het nog ingewikkelder. Ik dacht aan een verdubbeling van Hegel’s dialectische meester-en-slaafrelatie gematerialiseerd in de ene ultieme toverstaf die de brug tussen hemel en aarde slaat en daarmee alle werkelijke magie tot voorzienigheid maakt, maar dat gaat veel te ver hiermee de vragen van een 11-jarige van repliek te dienen.

Ik was dus goed voorbereid toen we we de volgende middag naar de bioscoop fietsten. Misschien wel te goed.

Een anticlimax moest wel volgen. “Ik vond ‘m in Batman veel leuker”, was het korte en enige commentaar van liefkind. De vloed van vragen bleef daarna uit. Niets over de staf, niets over de plagen van God, over de hipsterbaard van Mozes of over brandende struiken die zijn wie ze zijn.

“Ik vond Batman eigenlijk ook veel leuker,” zei ik, maar ik dacht iets heel anders: in ‘Batman’ heeft Bale gewoon een grote piemel, niet een goddelijke megaherdersstaf zoals in deze film… en wat is Mozes anders dan een soort Batman met een megapiemel? En dat was het dan met 5000 jaar receptiegeschiedenis.

En dus liet ik het daarbij, want deze termen gaan een 11-jarige ook op een andere manier ook boven de pet. Bijbel en film waren we snel weer vergeten, totdat “herdersstaf’ vandaag als onderwerp werd genoemd voor mijn dagblog.

Gods wegen zijn heel wat ondoorgrondelijker dan de herdersstaf van Mozes, zeggen we dan maar.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *